تاریخ انتشار: ۱۹ سپتامبر ۲۰۲۶
در سال ۲۰۲۶، شبکه حمل‌ونقل دریایی و حمل کانتینری در خاورمیانه وارد مرحله‌ای شده که انتخاب مسیر دیگر صرفاً یک تصمیم تجاری نیست؛ بلکه به یکی از عوامل اصلی مدیریت زنجیره تأمین تبدیل شده است.
تحولات مربوط به تنگه هرمز، دریای سرخ و باب‌المندب باعث شده خطوط کشتیرانی در برخی موارد مسیر کشتی‌ها را تغییر دهند، برخی محموله‌ها از بنادر جایگزین عبور کنند و بخشی از حمل دریایی با حمل زمینی ترکیب شود.
در نتیجه، بنادر خلیج فارس مانند خورفکان، فجیره و جبل‌علی در کنار مسیرهای زمینی منطقه، نقش بیشتری در برنامه‌ریزی حمل بین‌المللی پیدا کرده‌اند.
تغییر مسیر یک کانتینر چگونه انجام می‌شود؟
در حالت عادی، یک محموله کانتینری ممکن است مستقیماً از بندر مبدأ به بندر مقصد ارسال شود. اما در شرایطی که یک مسیر دریایی با محدودیت مواجه شود، شرکت کشتیرانی یا فورواردر می‌تواند از یک مسیر جایگزین استفاده کند.
برای مثال:
بندر مبدأ → بندر جایگزین → حمل زمینی → بندر یا مقصد نهایی
این روش می‌تواند هزینه بیشتری داشته باشد، اما در بعضی شرایط امکان ادامه حرکت کالا را فراهم می‌کند.
Maersk در اطلاعیه ۱۷ سپتامبر ۲۰۲۶ اعلام کرده است که برای برخی محموله‌هایی که مقصد اولیه آنها خورفکان بوده، تخلیه در فجیره و سپس انتقال زمینی تحت رویه ترانزیتی به جبل‌علی انجام می‌شود.
نقش خورفکان و فجیره در زنجیره تأمین منطقه
در شرایط فعلی، بنادر امارات می‌توانند به عنوان بخشی از راهکارهای جایگزین برای ورود و خروج کالا در منطقه مورد استفاده قرار گیرند.
Xeneta نیز در گزارش هفته گذشته خود اعلام کرده که مسیرهای جایگزین از طریق بنادر منطقه، از جمله جده و خورفکان، برای انتقال کالا به خلیج فارس مورد استفاده قرار گرفته‌اند؛ البته افزایش تقاضا باعث رشد شدید نرخ‌ها در این مسیرها شده است.
بنابراین استفاده از بندر جایگزین الزاماً به معنای حمل ارزان‌تر نیست. مزیت اصلی آن می‌تواند حفظ جریان کالا، کاهش وابستگی به یک مسیر خاص و ایجاد انعطاف در زنجیره تأمین باشد.
حمل کانتینری فقط انتخاب کشتی نیست
یکی از اشتباهات رایج در تجارت بین‌المللی این است که صاحب کالا فقط قیمت کشتی را مقایسه کند.
هزینه واقعی یک حمل کانتینری می‌تواند شامل موارد مختلفی باشد:
Ocean Freight + Port Charges + Documentation + Transshipment + Inland Transportation + Storage + Insurance + Surcharges
به همین دلیل، برای مقایسه دو مسیر باید هزینه کل حمل تا مقصد بررسی شود.
ممکن است یک مسیر در نگاه اول نرخ دریایی پایین‌تری داشته باشد، اما به دلیل هزینه بالاتر حمل زمینی، انبارداری یا ترانشیپمنت، در نهایت گران‌تر تمام شود.
وضعیت بنادر خلیج فارس
گزارش عملیاتی Expeditors در ۱۶ سپتامبر ۲۰۲۶ نشان می‌دهد که بنادر خلیج فارس فعال هستند، اما برخی بنادر با محدودیت عملیاتی و ازدحام مواجه‌اند. این گزارش همچنین اشاره می‌کند که به دلیل ازدحام در جده، برخی خطوط کشتیرانی حمل به بخش‌هایی از خلیج فارس از طریق لندبریج جده را محدود کرده‌اند و خورفکان و فجیره به عنوان گزینه‌های جایگزین مطرح شده‌اند.
این وضعیت اهمیت یک موضوع را بیشتر می‌کند: داشتن چند گزینه برای حمل کالا.
شرکتی که فقط یک مسیر مشخص برای حمل کالا در اختیار دارد، در صورت ایجاد اختلال ممکن است مجبور شود هزینه و زمان بیشتری برای پیدا کردن مسیر جدید صرف کند.
تأثیر شرایط منطقه بر تجارت ایران، عمان و امارات
برای فعالان تجارت میان ایران، عمان، امارات، هند و چین، تحولات مسیرهای دریایی اهمیت ویژه‌ای دارد.
در چنین شرایطی، بررسی گزینه‌هایی مانند:
چین → عمان
چین → امارات
هند → عمان
هند → امارات
امارات → عمان
امارات → ایران
می‌تواند در برنامه‌ریزی حمل کانتینری مفید باشد.
البته مسیر مناسب برای هر محموله به نوع کالا، حجم، وزن، نوع کانتینر، مقصد نهایی، شرایط گمرکی و وضعیت خطوط کشتیرانی بستگی دارد.
به همین دلیل یک نرخ ثابت نمی‌تواند برای تمام محموله‌ها معیار مناسبی باشد.
چرا استعلام نرخ قبل از رزرو اهمیت دارد؟
در بازار فعلی، نرخ حمل دریایی می‌تواند در مدت کوتاهی تغییر کند. تغییر قیمت سوخت، ظرفیت کشتی، وضعیت بنادر، هزینه‌های اضطراری و تغییر مسیر همگی روی قیمت نهایی تأثیر دارند.
به همین دلیل، صاحبان کالا بهتر است قبل از رزرو کانتینر اطلاعات زیر را آماده کنند:
مبدأ بار:
مقصد نهایی:
نوع کالا:
تعداد کانتینر:
نوع کانتینر: 20FT / 40FT / HC / Reefer / Special
وزن تقریبی:
تاریخ آماده بودن بار:
بندر پیشنهادی:
شرایط تحویل: FOB / EXW / CIF / CFR / سایر شرایط
با داشتن این اطلاعات، امکان بررسی چند سناریوی حمل و مقایسه هزینه و زمان دقیق‌تر خواهد بود.
آینده حمل‌ونقل دریایی در منطقه
بازار حمل‌ونقل بین‌المللی در حال حرکت به سمت شبکه‌ای انعطاف‌پذیرتر از مسیرهای حمل است. بازگشت تدریجی برخی سرویس‌ها به دریای سرخ می‌تواند در آینده بر ظرفیت و نرخ‌ها تأثیر بگذارد، اما وضعیت امنیتی منطقه همچنان باعث می‌شود خطوط کشتیرانی در تصمیم‌گیری درباره مسیرها محتاط باشند.
برای شرکت‌های واردکننده و صادرکننده، نتیجه عملی این شرایط روشن است: مسیر حمل باید به‌صورت پویا بررسی شود.
انتخاب بندر مناسب، بررسی خطوط کشتیرانی، مقایسه نرخ حمل دریایی، توجه به زمان ترانزیت و در نظر گرفتن مسیرهای جایگزین، بخشی از یک برنامه حرفه‌ای برای مدیریت زنجیره تأمین است.
جمع‌بندی
تحولات اخیر خاورمیانه نشان داده است که حمل کانتینری بین‌المللی بیش از گذشته به انعطاف در مسیر وابسته شده است. بنادر جایگزین، حمل ترکیبی دریایی و زمینی و امکان تغییر مسیر می‌توانند در زمان اختلال، ابزار مهمی برای حفظ جریان تجارت باشند.
برای صاحبان کالا، هدف تنها پیدا کردن «ارزان‌ترین نرخ حمل» نیست؛ بلکه باید هزینه نهایی، زمان تحویل، امنیت مسیر و قابلیت اطمینان حمل همزمان بررسی شود.
در بازار پرنوسان امروز، یک استعلام دقیق و به‌روز حمل می‌تواند از هزینه‌های اضافی و تأخیرهای غیرضروری در ادامه زنجیره تأمین جلوگیری کند.